トルコにおける児童労働者 ～アンカラOstim工場地区

2005 Ostim 8501049
0
1
________________________________________________________3
2
_________________________________________________5
3
2.1
_______________________________________5
2.2
_____________________________6
2.3
(ILO)________________________________________7
2.4
!"#$___________________________________________9
2.5
%&'()*+, ______________________________________10
_________________________________________ 12
3.1
-./01
____________________________________12
3.2
-./0123 ______________12
3.3
ILO 4567289IPEC :;<=>9 __________14
3.4
-./01"?@A ______________________________18
3.5
-./B%&CD________________________________________22
3.5.1
______________________________________________________ 22
3.5.3
________________________________________________ 26
3.5.2
3.5.4
3.5.5
3.5.6
3.5.7
3.5.8
4
______________________________________________ 24
______________________________________________________ 29
______________________________________________ 30
______________________________________________________ 31
______________________________________________________ 32
_________________________________ 33
_________________________________ 34
4.1
EFG' _______________________________________________________34
4.2
EF4H4HIJKCLEFMN __________________________34
4.3
EFKC _________________________________________________________34
4.3.1
4.3.2
Engin()____________________________________________________ 34
Paşa (16 ) _____________________________________________________ 35
4.4
EFOPQR ___________________________________________________36
4.5
EFSTU _____________________________________________________37
1
5
______________________________________________________ 38
____________________________________________________ 39
2
1
Kağıtçıbaşı 1970 ”Çocuğun Değeri” !"#$%&'()*+,-
./
012345/6789:;<=/>,?@!AB=C"#)DEFG
&HI4J&1KLG&MNOPQ!RSTUVWXY4:Z4J+,[/;
<!\]FGC^ 3 _`45ab:89:,cZ![C"#)DEFGde/f
g5h_iJ,e!89:!j:$kJ&MClCI/mF2n4589:!j
o1CpgqrC9!23st!;<uv5wFHI4Je/>,89:!jo
,x/23)y+G1,x589::0HCpgqCICHI4J&M;<\]
F/89:2z!{|pW?@!AB)}IC1G:%~[C&/89:!"#
5;<=C"#HI€=C"#‚)dHg&[Ce/89:,c!;<uvƒ
!„…5h†‡&fC&2M
5ˆ‰FGo1!89:;<uv„…FG&\]Š‹!Œ4Je/
>Ž>Ž
;<="#)DEFG&&MY45/_`!
0‘!’“Z!
)”&•–—˜)™G&MZ!-.HI!
HCpgqCICš›!œ5žC!H)Ÿ‚EF/>,h =C

0‘0
0‘!
¡9![C¢J&!H)£¤%L1¥¦§! OSTİM !N¨©ª4«‚¬e'
()*+,M
^ 1 ­4_`dp& 0‘G/_`=C 0‘!®¯WZ!°±/
0‘²³!\´/
0‘)”&µ=•–C9²¶=·g&M¸£¹
5 İzzet Duyar, Barış Özener, Çocuk işçiler Çarpık Gelişen Bedenler, Ütopya Yayınevi,
Aakara, 2003.)/º )”&•–$FG5 Emine Akyüz, Çocuğun Haklarının ve
Güvenliğinin Korunması: Ulusal ve uluslararası Hukukta, Milli Eğitim Basımevi,
Ankara, 2000.)»,M
^ 2 ­45dp& 0‘G/
0‘!jW°±/
)”&•–
C9)>x,M¸£¹5^ 1 ­¼½1 İzzet Duyar, Barış Özener, Çocuk İşçiler
Çarpık Gelişen Bedenler, Ütopya Yayınevi, Aakara, 2003.)/º )”&•–$F
G 5 Emine Akyüz, Çocuğun Haklarının ve Güvenliğinin Korunması: Ulusal ve
uluslararası Hukukta, Milli Eğitim Basımevi, Ankara, 2000.)/¾z$FG5
2¾z¿!ÀÁ)»,M
^ 3 ­45!¥¦§dp& OSTİM N¨©ª4 2 Â! 0‘«‚¬e'
()*¾zWÃÄ[&
0‘!°±Åµ01
0‘!¢)ÆÇF£¤
Çiğdem Kağıtçıbaşı,‘’Türkiye’de Değişen Aile ve Çocuğun Değeri’’, Toplumsal Tarihte
Çocuk: Sempozyum 23-24 Nisan 1993, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 1994,
p.32.(PÈ Kağıtçıbaşı ÉÊ)Ë
2 Kağıtçıbaşı, p.34.
1
3
F,M
4
2
2.1
0HÌIg&f5ÍXºÎ!ÏÐ45CMNOPQ!/%CÑcrÒ
Ó4J+,Ô589:WÕ23W7Ö!ׅ)%&f5o1!OdG›
‰Cf4J+,MZ!fØ!ÙÚ458Û,c57ÖWÜÂD”IgÝސßHI”
IgG&hà/Z!ÙÚ!áâ5¼½[”ICpgqCICH+,3M
0HÌIg&…Å59!Ô:ãbFG,Œ!…ä4J&/Ý
0ß²³Z!:!5Zå:!45CMŵ/NO!æ>e/19 _çè
é>4f![C²³5C1/f!²³!ê¨5
C+G&Mïð!ñòóFGNO501
0ë!°±!ìOíChî
!j‚CìO5:,IôCH+
,4/ 0Z!õ»!‚Cö÷˜C+,!5…Å4J&M
Z!fØøÂù°*+G,݁0ß5úû!Ÿü[eý°W ,c[+Gþ
*Ñg&[C+,Mhà/r4ׅ)FG,23W4[1DI
g,á
N¨!…‘5NÀYÒFG/Z!ãb)”gbFG‚/f
gI!Âð5N¨C940‘FG01H{5CH+,Mf![CÙÚ!
4/
5dGèxG‚CFGÝ=Cߐ0ëxIg&[
C+,M>e/Ý 01fß5f!ÔPÝ 0ßìÑ+,f
4‚&!4J&5M
1819 _ç50Ԏp4C10W :Ä!"1/#$%&4' ,
c(:0HÌIgGde/Z!‹0
5)*+cG,ÊK:J&6M>
,,u!"ô5-†!./):,I%fC&M
fØHIׅ)æx&f/0Ԑ0/0
0‘!ÏÐ5,Ž'
!"ô/>,1ôŽp45C1/'
42e3F!455I!ëW/67/
Ý89Cß\:);%&f)<=FG,7M
İzzet Duyar, Barış Özener, Çocuk İşçiler Çarpık Gelişen Bedenler, Ütopya Yayınevi,
Ankara,2003, p.11.Ë PÈ Çocuk işçiler %&M
4 Cunningham H., Viazzo P.P., Some issues in the historical study of child labour, Child
Labour in Historical Perspective, 1800-1895: Case Studies from Europe, in Japan and
Colombia( Cunningham H., Viazzo p.p., ed.,) , UNICEF international Child
Development Centre, Instituto degli Innocenti, p.11-22.(>‘?D/Emine Akyüz,
Çocuğun Haklarının ve Güvenliğinin Korunmas: Ulusal ve uluslararası Hukuta, Milli
Eğitim Basımevi, Ankara, 2000, p.511(PÈ Akyüz ÉÊ)[eM
5 Çocuk işçiler, p.p.12-13.
6 Çocuk işçiler, p.14.
7 Çocuk işçiler, p.p.15.
3
5
2.2
@"C,u050‘AB!CD):,IF/èE5FG!#‹H0
Ô!IJ:/ !0KL)%&fMxIg,8M
#$%&45 1802 N*ôg,•–[e0!OPñòôg,Åa5Q
ICH+,MCD5 19 _ç!RØø.)JHæx/¡q 1840 S#$%&/
T§¥&/U$S/V§¥W40ÔIJôg,9M
0!KL$FG:¼½ÔEø.)JHæx/¡q/1833 #$%&/1841
T§¥&4N¨•N*ôg,Mf!•–4#$%&45XN¨4 9 Y?+! !
0Z[ôg/T§¥&45 8-12 Y! 5hX 8 ÔP‹0FG5CI/12 Y>
45\]^)_p&fC+,10M
19 _çSHpG 0!KL$%&•=`abæx,MfgI!ÏÐ5%4
µ=CÚc!¨4:¬e‹HIgæx/Úc45
0!’“:cÐJ+Gd
e/1890 U%¥/19051913 U¥4*Ñg,Úc5fgI!Úc)d%&:
!4J+,11M
1919 50$%&ÏÐ!efdG‚Cö÷˜C+,Mµ0ú$
(ILO: International Labour Organization: Uluslararası Çalışma Örgütü)!gh4J&M
µijkF,f!ú$5/Zg>4flôg,ÅaôgCH+,…m)no,‚
3ôÌ&fC+,M
ILO ë)pŽÏÐ!Œ5 0ë!õ»KL):,I%fŽ+,M¡qË
ILO sq!4@:íCm!Œ5 !0ræs$%&:!4Je/fg
[gq/tj45 14 Y?+! )0HÌ&f5Z[ôgG&M
Duyar Barış 5fgI!u!v.5>
wÙÚ4Eæx/ŵfgI!ð45
0 20 _çæx[e‡eæx,/fgFG/ILO WZ!x!ú$£EF
,œ^ 3 _`4Îv4J+,f54‚CKLG&12M
Duyar Özener 5
wÙÚ4 0‡yF,zî)PÈ! 4 >xG&{
1)
FG!bt
20 _çüe/øÂù°23)y+G1!|®CFG#‹eF,f/ZF
GÙÚABK!O[e/x!}ø~0%&f!‡+,M
2)
€!‚ƒ
Çocuk işçiler, p16.
Kuczynski J., İşçi Sınıfı Tarihi, Üstün G. tr., İstanbul,1968, p.93-4.(>‘?D/Çocuk
işçiler, p.17.[e)
10 Tanner J.M., A history of the Study of Human Growth, Cambridge, Cambridge
University Press, 1981, p.151. (>‘?D/Çocuk işçiler, p.17.[e)
11 Çocuk işçiler, p. 17.
12 Çocuk işçiler, pp18-19.
8
9
6
3)
•`a
•!`a5 0!KLñ„‚C<=):,IF/ 0ë!õ»$FGN
OF,ð4‚C‡yDIg,MNOFGC45•`af!ÏЂ
C…†):,IFG&‡&f54‚/f![¡4J&M
5 1930 Eôg,•[e 12 Y?+! !05Z[ôg,•ˆ‰
Š»ôgGCH+,Mf![C•!‹ˆ‰ô5Žp45C1/x!NOFG
CdG:Œ!ÏÐ4Je/f!,x
4J& Duyar Özener 5KLG&13M
4)
0u5•`aŽp45‹|®
\]^
NOF,ð45\]^K
0!‡y‚Cv.):,IF,MFHF/
![CNOFGC45]^Ž‘+G)AB%&:!4Cf
0!‘’ZgŽp45‹|®4J&<=)“+G&14M
ILO Wx!ú$Œ 0!uFGíC<=)“+G&!5/1923 !
”•S–8Û!—õ˜4J&M>,µi™!gh(1945)Z!@!Ý8Û!—õ˜ß
!š¯(1959)5 0!KL‚C<=):,IF,M
Ý8Û!—õ˜ß5 ›ðCœ¬WžHI”Ig&f/Ÿ=CŸ FG¡
ÑgC/¢£=/€=/¤¥=C\:)¦;%&)g!J&ׅ)ôÌIgCf
)§'FG&Mf!˜)s¨FG[e‚Ce©)ôg,!/i 1989 11
ª 20 X!Ý8Û!—õ«ß4J&M
0u$%&@í…m!h5 ILO [+G¬ôg,^ 138 ­Ý@®¯
s$%&«ß4J&Mf!«)°±F,5 15 Y?+! !0)Z[%&f
MxIgGde/Š‹5f!s) 14 YFG°±%&º—)xG&M>,/
«5Ž‘!67/²‰/¤¥³!…†)´&)g!J&ׅdG/@®s)
18 YFG&15M
FHF/fgI!•–W«EôgG:/ˆ‰FG@‚Žp45C1µ‚/ÀY
Ò4: 05ãb%&MDorman165š¶!¾zWo1!'(4/µ‚4 15-18
Y! ! 50·P‹0ëFGãbFG&f)¸IHFG&M
2.3
13
14
15
16
(ILO)
Çocuk işçiler, p19.
Çocuk işçiler, p19.
Çocuk işçiler, p20.
Dorman, P., Child Labour in the Developed Economoies, Geneva, ILO/IPEC Working
Paper, 2001.
7
ILO 5 0‘)”&o1!«W¹º)EF/fgI«!o1 1919-1921
Klôg,MZ!@ ILO 5‰«)n»FCI [&0!²‰°)»A%
&uv)*+G‚,M>,/›ðC0MxIg&›ðCKWz¼)ÅN%&f
ë)pŽMK=CÅN5@®0s$FG[-.):,I%fC+,M
ILO KlF,«5½S¾¿ 3 ®p&f4‚&M1 x5@®0s$
%&«4J&(^ 5,7,10,15,33,68,60,112,138 ­)MÀx5Á(0$FG(^ 6,79,90
­)/3 x567ÂÃ$%&:!4J&Ä^ 16,77,78,124 ­Å17M
ÙÚ;<=Æí°[e
5Ç1HI01fC&%gq/Ç1HI0,u)æ
x&f5èÈ]^)_p&L‚
,c³!-.):,I%fC&18Mf!,x
ILO 5/KlF,«W¹º!4@®0s\]^!$kë)pÉfC+
,Mf!$k)d%!c!Œ5¹º^ 70 ­4J&Mf!¹º5
^)_p&—õ!J&4/
Ê*1,x\]^E!s!
!o1]
01f
)Z[F,(^ 17 ^ 2 m)M2 x!5/1945 !µ0Úc4!¹º
4J&Mf!¹º[e/0Ëu4\]^!s0s!̂‹H)ð¹º
F,19M
ݯ!@®s$%&«ß
^ 138 ­5 55 ¦!°±F 1937 ÍÎôg,M
PÈ!f¸ÊôgG&M
^1
Y«vë)\,FG&‰G!tj5
0!v.=C‘’)»Å%
&,x!ÏËu)ÐÑF/ҍӻ/Ô5¯!@®s)y‘!¢£/Ñ
o€!ÕF®!C\::øôg&ÖU>4ׂ=̂‹H&\)³
MÓ»@®s5\]^ØÙs[e:®1G5CICM15 YPÈ/ÚÛC
0dG 18 YPÈ50ôÌ&f54‚CM
5 ILO KlF,«!cPÈ!ÜmÝ)°±F,M
Ë Þ¬eß)à‘0Hôg&,x!¯@®s$%&^ 15 ­«Ë (Trimci
ve Ateşçilerin Çalıştırılması İçin Asgari Yaşı Konusundaki 15Nolu Sözleşme,
1959.5.25)
Ë Ë áw$Ñ& !@®s!KL!fl$%&^ 58 ­«ÄDeniz İşlerinde
Çalıştırılacak Çocukların Asgari Yaş Sınırının Belirlenmesine İlişkin 58 Nolu
Sözleşme, 1968.3.1Å
Ë â ã ä H I ! A å $ % & ^ 115 ­ « (Radyasyondan Korunma Konusunda
115Sayılı Sözleşme, 1968.7.3)
Ë h  0 ‘ æ ç f ! 4 ‚ & @ è  é $ % & ^ 127 ­ « (Tek işçinin
17
18
19
Akyüz, p. 527.
Akyüz, p. 527.
Akyüz, p. 528.
8
Taşıyabileceği Yükün En Çok Ağırlığı Hakkında 71 Sayılı Sözleşme, 1972.11.30)
Ë N4Ž‘0‘!67ÂÃ$%&^ 71 ­«(Sanayide Genç İşçilerin Sağlık
Muayenesi Hakkında 71Sayılı Sözleşmesi, 1983.8.16)
Ë ©È44!¯@®s$%&^ 123 ­«(Yeraltı İşlerinde Çalısma Yaşı
Konusunda 123Sayılı Sözleşmeler1991.5.21)
Ë Âê!ë"Gì]^WíG^ 142 ­«(İnsan Kaynaklarının
Değerlendirilmesinde Mesleki Eğitim ve Yönlendirilmenin Yeri Hakkında 142 Sayılı
Sözleşme, 1993.1.8)
Ë Nï4Ó»ôg&
!@®sKL)¸IH%&«(Sanayi İşlerinde
Alınacak Çocukların Asgari Sınırını Belirleyen Sözleşme)20
2.4
!"#$
ILO ! 1999 !¾z[gq21/ab/_`4« 2 ð 6 ñòÂ!89:,c(5~17 Y)
/>:C]^)_pIg0G&Mi!
!—õ$%&«4/89:
5 18 Y?+lôgG&22/18 Y?+!89:„…%&‰G!ׅ 0
5óCôgCMILO 5f!c/(1)@®¯s(zâ 15 Y/¨™[e 14 Y)?+!
0/(2)ô¢!6‰C\:)õH%[CÚÛ4Î;C0/(3)ö\§K0/÷
ø/ùú¬ÌC9!û
4@"Cüý!0)
0F/Z!þpGµú
$!4:µ=Cuv)FG&M
ILO !'([&/2000 _`4 2 ð 1100 òÂ!89:,c(5~14 Y);<uv
„…FG&f¸IHC+G&Mf!j#5_`dp&¼½s!‰
! 5 Â 1 Â(23.0%)0G&f)FGde/>,Z!c!« 7300 òÂ!89
:,c5 10 Y?+4J&M5-17 Y! !0Â5 3 ð 5200 òÂ4Je/>,°¿
[&¯!>F¢5_`=DIgCM5~9 Y 10~14 Y!sAdp&ùý
59¼½[;<uv„…FG&/s)&ù8!ý8[e
:o101[C&M
©ª=¿DGó&/@:o1/5-14 Y!;<uv„…%&‘5 1 ð 2730
òÂde/pG
§P!T%¦(T%¦) 4800 òÂ/§½¥%¦¦%–
1740 òÂãb%&M;<uv„…%&
20
21
!™@:è!5T%¦4 15
Akyüz, pp. 526-528.
http://www.ilo.org/public/english/standards/ipec/simpoc/others/globalest.pdf
ILO, ”Every Child Counts New Global Estimates on Child Labour”, Geneva, April 2000
http://www.ftcj.com/childlabour/jidou-roudou.htm#ilo182
22
!—õ$%&«(89:!—õ«)^^
9
Y?+! ! 3  1 Â;<uv)*+G&Mf!™5Zgg4 19%/
§½¥%¦45 16%4J&M
Ý 0‘ß
5jԎp4)%& 12~14 Y! !0‘W 15 YP‹!ÝÚ
ÛßóCôgCׅ)%&
!0‘),Ý;<=uv)%&
ß[e:
[e²³4J&M2000 !_`dp& 15 Y?+! 0‘j5 1 ð 1800 òÂ/
5~17 Ys)H&/2 ð 4600 òÂ4Je/FGù8!ý8[e
0eEôg&fo[ŽM
>, 5~17 Y! 0‘! 1 ð 7100 òÂ5ÚÛ%&ׅ)FG&Mfg5;
<=Cuv)%& !«j/‰ 0‘! 5  3 ÂÚÛ%&ׅ„…
FG&fC&Mùý4ÆÇ%&/ý8(5 Â 2 Â)[e:ù8Ä2 Â 1 ÂÅ!
ÚÛCׅ„…%&™èM
ILO ­^ 182 ­^ 3 ôg,@"!üý!
0)x& 840 òÂÚÛC
ׅ„…FG&M¢÷ 1200 òÂ/§Kö\0 570 òÂ/ëDƒ!§K=
» 30 òÂ/÷ø!"#§T$S180 òÂ/úX!,%W&÷C9!‹8Cuv 60
òÂ4J&M
2.5
%&'()*+,
0‘)”&o1!µ=CáâW«ãb%&M
>/1959 11 ª 20 XÍÎôg,Ý !—õ$%&˜ß!^ 9 5 0
!²‰°)”&s¨KLIgG&M^'[gqÝ
FG:”Ig&L‚4J&M
5HC&()Wœ¬
5HC&ü4:÷!äôÌIg&f5CM
5/HC&’“dG:67]^;)´&[C/>,5¢£/€/¤
¥=C\:)¦;%&[CìWׅ40HÌIg&f5CM
ßôg&M23
1961 10 ª 18 XÍÎôg,Ý*+Ùڗõ«ß!^ 7 5@®0s)zâF
G 15 YlxG&MFHF/15 Y?+! 5440HÌIg&f54‚&M
0>,5ÚÛ),0$FG5 15 YP‹4J&f-¸ôgCpgqCIC
FG&M24
«45@®0sèÈ]^!$i°:,Iôg,f[e/èÈ]^)Ø
ÙFGC ,c5/f!]^!—õ).ׅ40HÌIg&f5C(^ 7 /
^ 1-3 m)M
ì]^)_p&,x/16 Y?+!0‘!0Ô5KLôg&f:£/
ôg,(^ 7 /^ 4-6 m)MË >, Á(!Ôi0HÌIgCfW/67ÂÃ
)*fC9!m:0e1>g,Mf!«5€=Cׅ!²‰°HIóG
Akyüz, p.525.
Akyüz, p. 525.
23Ë
24
10

0‘%&2=>,52=CׅHI,>g&¢£=>,5€=ÚÛ°F
GAåôg&fG:KLIgG&(^ 7 ^ 10 m)25M
5Ý*+Ùڗõ«ß)°±F, 1989 6 ª 16 X^ 3582 ­/«!^ 7
^ 13237310 m5¬FCH+,MfgI5Zgg/ !67=/4œ=;)
´C564!440HÌIg&fP5@®0s 15 Y4J&f/ÚÛ
>,567;!J&ׅ4!@®0s!̂‹H/18 Y?+! 0FG
@® 3 !Î789!—õ)´&f/ WŽ‘„…%&ׅ:C&Ú
ÛFGº¿”Ig&f$%&:!4J&26M
*+i™sY—­( 2000 :;˜)^ 32 5/89:!0!Z[GKLG
&M
ÝÓ»<ôg&@®s5/\]^ØÙ!s)È=+G5CICM
¯)<>ôg,Ž‘5/Z!sŠF,0 )?ÎF/>,€=œ¬
d[o/Z!²‰/67/:F15@£=/€=/¤¥=:F15ÙÚ=ø0)
;F/>,5Z!]^)AH&dZg!J&HC&ׅHI:AåôgCpgq
CICß27M
!—õ$%&«(89:!—õ«)!^ 32 45/ !Î;0HI!Aå
GKLIgG&Mfg5 1989 11 ª 20 X!iBÚ4ÍÎôg,@:CFs
qD4J&M?°±5%¦E¾%!F¦!ó4J&M
^ 32 1ÝG«5/
;<=Cœ¬HIAåôgÑoÚÛCeŽF15
!]
^!AHCeH5 !67ŽF15¢£=/€=/¤¥=ŽF15ÙÚ=C
\:Î;C&dZg!J&0ƒ!„…HIAåôg&—õ)x&M
ß
2 G«5/f!!ál!ÅN)»A%&,x!h•‹/*ˋ/ÙڋÑo]
^‹!IJ)&Mf!,x/G«5/x!µD!$iál)£/FG/º
(a)Ó»xIg&,x!hH5FP‹!@®s)lx&f/(b)0Ô
Ño0 G!Š™Cáâ)lx&f/(c)f!!ál!v.=CÅN
)»A%&,x!Š™CKâZ!x!KL)lx&fKLIgG&28M
89:!—õ«5Ý8Û!;<=/ÙÚ=/O=—õŽp4C1/M=/Ë
N=—õ:·gG&,xß8Û!O®J+G5/>ôhP!QR4J&M
25
26
27
28
Akyüz, p. 526.
Akyüz, p. 526.
µ«, 2005
Akyüz, p. 526. µ«, 2005M
11
3
3.1
-./01
S%45,u!®rWTUˆãFG,Ô/8Û,c5x!ÙÚ4:
Z4J+,['fØHI23W!ׅ){VCI^+G,,x/º¿
Cì]^5ãbFCH+,MFHF/WX!\]:{NWì!Oª[+G
º¿YZôg,Â!Æí°EG‚,,xS[S%U\]ÚÄahilik kurumuÅf!
Æí°)^:!FGê¨F/_8`ìÂ`7àÄçırak-kalfa-ustaÅa_$k
Í»ôg,MS[S%U\[+G]^ôg,:!5ì$%&fP:/
!áâ:„ÑqCICH+,M
V&¾¥bÔSE/ºc¥d$¾SP@C&f!}e5fgæx,M
w!g
hCNOÙÚìO!i5j15JgV&¾¥k!©:>eæx,!4J&M
dp&0 $%&@:åjl=CÀÁ5/c¥d$¾SÔ!:!4
J&Mf!Ô5hX!0Ô@:0H+,ÔE4/^hmhKÔ!hX!0
Ô5 16 Ô/FG5:+:"1/f!Ô!
0$%&1H!:nHI
gG&29M¡qo¥#WUp(Zonguldak)45 13-50 Y!M0Gde 15 X)
4/qe! 15 X)r‡e¨40G,30M
19 _çSHI 20 _çèéHpGV&¾¥kdG:NO:Zg,+,
N¨W…s!btóIg/fg5›‰0‘j!bt!zîC+,MN¨W…
s45ŽyýWý°)æxFG8Û,cC,C0ë!t4Je/™Ô!uN¨
Ärişte-i amiraneÅ45v©HIžwÂx)xG0HÌG,31M0ë!yí
!bt,+GZg>4z423{40G,0ë!h5NW
S|&
Óg,M>,Z!fØ^hm_`}J,+,!4/ù8!0ë‡yF/Zg
,+Gý°W !0‘!™btF,Mŵ 1913-15 15000 Â!N„…‘!
c 10·5ý° HIøeh+Gde/f!™5 1927 5 35·:F,32M
3.2
-./0123
Gülmez M. (1985), Tanzimat’tan sonra işçi örgütlenmesi ve çalışma
koşulları(1839-1919). Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, 3,
pp.792-802.(PÈ Gülmez (1985)ÉÊ)
30 Gülmez (1985), pp. 792-802.
31 Donald Quataert, “The Workers of Salonica, 1850-1912”, in Workers and the working
class in the Ottoman empire and the Turkish Republic 1839-1950, Quataert D., Zürcher
E.J., ed. Tauris academic studies, London, 1995, p.70.
32 Bahalamir A.(1982), ‘’Türkiye’de imalat sanayiinde çocuk işgücü’’, Nüfusbilim
Dergisi, 4, pp.99-117.(>‘?D/Çocuk işçiler, p.24.[e)
29
12
V&¾¥Ô50‘!@è!~ãbFGde/5I!@è!Ý=50 FG!OP$%&f4J+,M1908-15 ‚,&§#\4hX!0Ô 10
ÔJôg&f/ý° N¨40HÌIg&f)„ÉfMxIg,33M
Œ€ÔèE5/!0 0$FGíCìO5C1/r)ô
F,,%!,x/0ë:f!®>Ž>ŽFG,Mrdp&,%5h =23{4*ÑgG,,x/f!©ª!8Û,c5S%4ž_ç:G‚
,V¾=C,u)FG,M
V&¾¥ÔSEæ>+,NOƒ!‚ë5 20 _çRØ>4h =C}edG
íCìO5óIgCM
f!Ô/
0$%&•`a!4 1921 !ƒÖS%„…•(Ereğli Kömür
Havzası Kanunu) 1930 !š†‡,•(Umumi Hıfzıhha Kanunu)J&MƒÖS%„
…•5ˆÏ!©È44 18 Y?+/š†‡,•45N¨W…s/…‰4 12 Y?+
0HÌIgCf¸ôg,M>,š†‡,•45 12-16 Y!0‘5hX@è 8
Ô01f4‚/20 ÔP50HÌIgCfflôg,34M
Œ€Ôüe/4è!¾zÀÁ:ŠG¾zB‹œ¿Äistatistik
Umum MüdürlügüÅ[+GN!’“Z!º )¸IH%&,x!‰=C'(
*Ñg,Mf!'([e/4 ÂP‹!0‘&…s4 14 ò 7 ñ 128 ÂÓ»ôg
Gde/c 2 ò 2 ñ 684 Â/>e 15.4· 14 Y?+! 4J&f¸IHC
+,35M^Fm_`}E!450 "OF/ 0!bt:DIg,36M
1940 Eôg,2Aå•(Milli koruma kanunu)[+G0,uŒFáâg
pIg/hX!0Ô5 8 ÔHI 11 Ô/o/ý°W :f!zâ„+,M
hJ+,8X5C1Ce/Nï401 !j5 2 Žg‹+,37M
Œ€Ôü+GHI
0u!ö÷˜C+,!5 5 !\]^K!Ÿ
ü4J&M\]^5º 7 YHI 12 Y! !0)yCHIAH&f5C+,
/èÈ]^)_p&L‚8Û,cWZgP‹!s!
)0HÌ&f)„É,x
5‹|®Ž+,MË
! 0+GíCìOö÷J+,!5 195060 4J&M1950
æ>+,rHIƒ!‘!i5íC<=)“+G&M^Fm_`}P
45é!§pcSŸüôg,MZ!j5 1952 3 ò 1145 ’Ž+,!/
1973 5 15 ò 6139 ’/1983 5 49 ò 1 ñ’/1986 5 61 ò 315 ’/1992 5 72
Güzel Ş., Tanzimat’tan Cumuhuriyet’e işçi hareketi ve grevler, Tanzimat’tan
Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, 3, 1995, pp.803-830.
34 Çocuk İşçiler, p.25.
35 DİE, Türkiye’de Toplumsal ve Ekonomik Gelişmenin 50 Yılı, Ankara, 1973, p.151. (>
‘?D/Çocuk işçiler, p.26ç [e)
36 Mehmet Şehmus Güzel, ‘’Capital and Labor during World War II’’, in Workers and
the working class in the Ottoman empire and the Turkish Republic 1839-1950, Quataert
D., Zürcher E.J., ed. Tauris academic studies,1995, London,
37 Güzel, 1998, pp.197-224.
33
13
ò 3000 ’>4b,38M1960 !èxݓ!OQßÄyeşil devrimÅ;ŠpIg
,úûOr€5V¾=CrHIé,%”r(yoğun-tarım)ƒ!ìO!s¨
)4+,39Mr§pcSŸüôg,f[e/úû0땖),óE%f
C+,Mh’!§pcS‚ 6 Â!0‘rHIEG*HCpgqCIC1C
e/ÍX>4 45 wòÂ!rMr)@F,-.C+,40MErtürk 5‘aä
ghCO54ÂrZgP!ׅ401-.C+,KLG&41Mf!ì
O52!!®)aÅOôÌ/ý°ès‘5r4r)F/øÂù°!0ë5r
P!®+G+,M
r4!ìO!-./r!ù°Â!h/º‘~:!5‘)Ì
Z!X*‚×…)F,/x!h523Œ—˜)ôqCI
CH+,M˜GIg,N¨W…s5rÂ+G™ë=Cô©Ce/
rHIšg,Â5f!ô©ÓgG+,M4b&Â5
S|&4C,
C0ë!Æí°):,IF/fg:>,‘!›1fC+,42M
Óg,0ë!j5Z!Ôð[eìOF,,x/9/:F15œ=žF/
>,rƒŸgC)üø%&-.C+,Mž/>,5ž’ý!Âð
4PQ[e ¡,u)FG,mFÂð5¢£¥¤¥(h(4e!¡)),u!
s¨%&[C+,MÙÚ!®s¦‘/>,5s¦‘AB!8Û,c5øŒ
23!,u){|p%&/>,5ì){%&,x0ëFGóCôg/fg5 1950
P@!
0ë>Fbt)DÌ,f4-¸ôg,MfgI!ìO5§š¶
ï!e‚C$kJe/_`!a’¼½[/4:á
C…s
W§š¶ï 0‘+G&f¸IHC+G&43M§š¶ï5
4 1950 P@rHIƒ!‘ŒEaF/Z!@ÙÚ=/;<=C\]Œ
th)bF,Mf!,x/§š¶ïrHIƒ!‘5‚C$kJ&M
3.3
ILO 4567289IPEC :;<=>9
ILO [e 1991 Ý
0‘’µz¼ß(International Programme on the
Keleş. R., Kentleşme Politikası, İmge Kitabevi Yayınları, Ankara, 1997, p.69.(PÈ
Ruşen ÉÊ), C¨Ë©ªa{#&§«2HIM2ƒ¬/ó%D­/
2001/p.242M
39 Çocuk İşçiler, p.25.
40 Keleş, p.69.
41 Ertürk Y., Kırsal çocukların çalışma alan ve örüntüleri, Türkiye’de Çalışan Çocuklar
Sorunu ve Çözüm Yolları(Kahramanoğlu E., ed.) , Ankara HÜ Sosyal Hizmetler
YO-Friedrich-Naumann Vakfı, pp.59-74.(>‘?D/Çocuk işçiler, p.26.[e)
42 Çocuk İşçiler, p.27.
43 Bultay Tuncel. (1995), Türkiye’de Çalışan Çocuklar, Ankara, DİE-ILO, DİE Yay. No.
1840.
38
14
Elimination of Child Labour/PÈ IPEC)44z¼ÅNôg/5@è! 6 ¦!
hC+,45Mfg5 0ñ„!,x!vƒ!®|_`á
4f!P!ܯ!}
°)µŸF/
0)A=C1FG1f)Ý=F,±T#§«4J&M1991
6 ¦4ÅNôgæx/ÍX45 60 ¦P‹!14ÅNôgG&M
±T#§«!Ý=50E=IE=!PÈ!F®pIgG&M
>0E=ݲ5Ý 0!‘’ß/IE=ݲ5Ý
0!@:ÚÛ4œ¬@:
üý)C1%fß4Je/0E=ݲ):ø%&‹4!ÞFG0
!OP
)MxG&M
±T#§«!sY=C&§½S5/
³Ë Ë´
0$FGÓ»‘]Ú/0™/§Ë´//µ$!
[CÙÚ=¶F™/Œ¼4uv)%&M
À³Ë 0!°±Z!‚ô)œe%&,xab!’“)®·%&M
¸³Ë 0$%&ÏÐ$FG2=Ëu)hG&M
¹³Ë =C¦ºd«!}°aã%&!§OM
»³Ë 0$Ñ&ì¨!ÖU/©ªŽF152ÖU4!¼):,I%M
½³Ë u!\]Å*M
Ü³Ë ¾b=>,5aã%&0‘)%&pHI”&/>,5œ¬WÚÛ):,I%×
…HI=¿ôÌ&[Cz¼M
À³Ë 0G£Á=ËN;<ËuWñÂ!h£O)Ã&M
4J&M
IPEC ±T#§«54 1992 [e/0ÙÚABÄ/]^ċÅ!Æ_ª]^
s/2¾z¿(Devlet İstatistik Enstitüsü/PÈ DİE)/ìÂ]Ú/0‘Ó»‘™]
ÚÄTürkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonı/PÈ TİSKÅ/ú$$Ñ+GÅN
ôg,Mf!±T£p5‰4 7 !±T£pÅNôg,46/Z!c!Œ
FG TİSK 0$FG*+,±T#§«J&M
fg5 1993 [e ILO-IPEC :‚xG‚,:!4/Z!Ý=5
³01
,c)•Ç+G0HÌ&f/>,]^)_pôÌ&fM0
!O
P$FGÓ»‘$k‘!$ô)èxOP‚x&fM
À³67/]^/ÈÉ
S|&)?_%&fM
4J&M
f!±T#§«5‰£) 5 EÑpGÅNôg,M
^hEË 1993-94Ë Ý 0‘$%&Ê(Ë!]^z¼ß
TİSK 5 ILO-IPEC ]ëF/
Ý 0‘$%&Ê(Ë!]^z¼ß)æx&M
;:Çocuk İşçiliğini Önleme Uluslararası Programı
Çocuk İşçiler, p.30.
46 Olcay Aydın, ‘’Çalışan Çocuklar’’, Türkiye’de Çalışan Çocuklar Semineri 29-31 Mayıs
2001, Ankara, DİE/ILO, DİE Yay. No. 2534.
44
45
15
TİSK 5f!^hmEv TİSK ]ÚÌ~!skµ!0‘!c9!1I 18 Y?
+!
4J&H/>,5I9![C¢®40G&H)'(%&,x!¥ÍS
)ÅNF,Mfg5 12 ïHI 485 !ÚÙ« 100 òÂ)ä*Ñg/‰0‘!
c 2.9· 4J&f®H+,M>, 2.9·!c! 94.1·^ 3308 ­ÝÆ_ì
]^•ßÇ+,£ÎÏ)%&,x!ìYZèÊ!,4J&f®H+,M
^FEË 1995.4-1996.3Ë Ýá
GkÓ»‘!$ô)èx&ß
TİSK 5^FEÝá
GkÓ»‘!$ô)èx&ßÝ=4Ý#&c¥–
dp&á
GkÓ»‘/ºÆ_K$FG!ܯ)ÐÛF/$ô)èxôÌ&ß
½S¾)gp,M
^ÑEË 1996.8-1997.7Ë Ýá
Gk‘dp& 0‘!0
!OPß
^ÒEË 1998.7-1999.7Ë ÝTİSKË ÇalışanË ÇocukË Bürosuß
2 2F/67/ÓÔ]^$%&
S|&)ÐÛF/1993 PÕôg
G‚,±T#§«)O%&f)Ý=F,ÝTİSK 0‘VT$&ßrHg,M
f!VT$&5 TİSK HIDGh!¡C&Œ/Š‹!4:Œ!Öµ
C&<=×pIg,M
Marmara 67]^!]ØW, 0‘èEÙ®FG67=CÚy
Û¬G!ܯÐÛôg,M
>, Fişek Enstitüsü Çalışan Çocuklar Bilim ve Eylem Merkezi Vakfı !]ë[+
G 330 Â! 0‘!67ÂÃdfCÑg/o1! 674ÏÐJ&f
®H+,M
^ 5 EË 2001.4-2001.12
‹Ê!VT$&)§OF/ 0‘KOôgz¼=C®|)*M
ÄSanayide Çalışan Çocukların durumu ve TİSK’in faaliyetleriÅ
IPEC ÅNPQ/! 0$%&ÀÁ5!LIgG,/f!±T£
p[e›ðC'(W¥ÍSÅNôgÝDGbtF,47MZg:/ff
10 4dp& 0‘u!¬eó){|p%&›ðC•=O8*Ñg,M
>/\]^ 5 HI 8 /0ôg,/fg5Zg>4! 5 K!\]^
‹|®4J+,[/j/qôgG:
0‘u‹|®4J&fñòô
ILO/IPEC, Çocuk İşçiliğini Önlenme Uluslararası Programı(IPEC)Türkiye,
1998-1999, ILO Ankara Ofisi, 2000.(>‘?D/İzzet [e)
47
16
g& Duyar Özener 5KLG&48M
:Œ5 1998 ILO !^ 138 ­@®¯s!]l°±ôg,M
>,/dp& 0‘!jW/©œ=®=®¯/ 0ë!¾z
=;<=C°±$%&ÀÁ5ff 10 !'(4¸IHCeæx,M
IPEC ±T£p4˴¾z¿ ILO !]ë!: 1994 *+,'(494
Ë 6-14 Y!?0‘Â5 1188 ò 9 ñÂMc 100 ò 8 ñÂ(8.5%);<uv)F
Gde/f!c« 4 ®! 3Ä76.9%År„…FG&M
Ë NÄ10.8%Å,
S|&Ä7.2%Å,WX(5.1·)
f!j#5dp&‰ 0‘j)dFG&5ÜMClCI 2 P‹!
8Û,cFG)¦2…0)FG&HI4J&50M
ILO/IPEC ±T£p!hFG2¾z¿ 1999 *+, 0$
%&'((Çocuk İşgücü Araştırması)4/ !‘$%&'(ÅNôg,/f!'
(45rHIƒ‘%&
‡yÝJ&!F/HIƒ!
!
‘btFpG&f®H+,51M
Altıntaş525dp&
0‘!íCÏÐFG£Ig&[C
+,!5 1990 df+,ݧK=ߐ‘!@/ j!bt:Â=C\:)AH&
PÞ!ìê¨FG‚,f:aÅOF,KLG&MGöç-Der(2002)!Ö!S
[&/1989-1999 ! 3438 !r!2ßôg/4-4.5 wò‘ôÌIg
,M5I5Ï4@®!,uàqôg& Diyarbakır,Van, Batman C9!á!
W İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Mersin C9!4¢USOÌâ&)¦CH+
,M§K‘5¾z=W=:/>,5ËNÙÚ;<!ã˜HI:gäC
äìfß):,IF,M§K‘5•Ç+G*Ñg,:!45C,x/‘µ!,
u5`+GdI/f!E…›£ËN=CÏÐ)4,,xš=—ë5‘
‘ƒ!ÙÚAB)%&f5CH+,53MZ!,x§K‘)F,235)°=Cmå
1!Ž+,M1990 !C,C‘‘Zg>4!‘æY=¢!5/Zgݧ
K=ß4J&f4Je/HgI5‘!,x!qa‹çFGde/‘~¨s)
èçúÚ)´IgZ!©)éICpgqCICH+,M
Duyar Özener 54! 0‘!e5,+,h!zîW/ÔE):+G¶
¸%&f54‚/4
0‘1ãb%&!5/rHIƒ!‘/
Çocuk İşçiler, p. 30.
2¾z¿!¾z[gq/12-14 Y!01 j5 2001 Pgä‡yFG&f
HI/\]^j!/0žIH!v.):,IF,&f:4‚&4JØM
49 DİE , Çocuk İşgücü 1994, Ankara, DİE Yay. No.1997, 1997.(PÈ DİE, 1997 ÉÊ)
50 DİE, 1997, p.16.
51 Ayşe Karadumantaş, ‘’İç Göçün Çocuk İstihdamına Etkisi’’, Türkiye’de Çalışan
Çocuklar Semineri 29-31 Mayıs 2001, DİE/ILO, DİE Yay. No.2534, pp.413-433.
52 Betül Altıntaş.(2003), Mendile, Simite, Boyaya, Çöpe… Ankara Sokaklarında
Çalışan Çocuklar, İletişim Yay., Ankara, p.14.(PÈ Altıntaş ÉÊ)
53 Altıntaş, p.15.
48
17
NO/dp&må/§š¶ï!e/]^!‹|®ôC9o1!zîêë
ìó™/4»FJ+,-.FGó&f4‚&KLG&54M
20 _ç@@! 25 4 0ë 0‘!œ¬)„É1H!=C¬eó
*Ñg/fgI!¬eó!c@:í4J&!5V¾=Cà•4]IgG,7
à_8!í*K•=Cî4ïIg,f4J&M
1977 Eôg,^ 2089 ­•[eí*KÆ_]^ìÂ]^!FHIC&f
¬ôg,Mfg5/Æ_5ð»=C]^50G&ׅ¨47àHI]Ñe/œ
=C]^5h!š=CHI¦&:!Ž+,MÆ_!ì]^)ñp³
Ë´5/f!à•4š]^HIšg,8Û,c0‚CI]^)_pp&f4
‚&f)D1ŽMFHF/f!K!™G5>& !j 1 ò 3 ñÂFHCH+
,fHIòã!)ì&f5øó4‚CH+,55M
1986 ^ 2089 ­•!ô˜)C,`œFCdF/^ 3308 ­Æ_ì]^!•
ÄCıraklık ve Meslek Eğitimi KanunuŬôg,/f!•4:]^)_p&f
4‚& !j5 20 òÂFH‹ICH+,56M
f!•
0‘!hFHä‘4‚CfHI@P!efu45Cf
®H&/f!•5 2001 Çıraklık gÝì]^!•ß
ÄMeslek Eğitim KanunuÅ
ìÑ+,M
3.4
-./01"?@A
1999 ILO !]ë!:*Ñg,'(4557
Ë 6-17 Y!?0‘ 5 1608 ò 8 ñÂMc 163 ò 5 ñÂ5;<uv)FGde/
478 ò 5 ñÂ52…0)FG&M
Ë ‰ 0‘j5 642 ò‹+,M
Ë r„…‘!™5 57.6·‡yF,hà/NÄ21.8·Å
/WXÄ10.2·Å/
S|&
Ä10.4·Å4!™5btD,58M
DIE ! 1999 !'([gq59/4 6-17 Y!
1 ñ 608 ò 8 ñÂ!c0
Çocuk İşçiler, p.28.
Öztürk M., ‘’Çıraklık eğitminin ploblemleri’’, Türk-İş/Ostim ÇEM Çalışan Çocukların
Sorunları Semineri, Ankara, Türk-İş Çalışan Çocuklar Bürosu, 1994, pp.27-38.(>‘?
D/İzzet [eMPÈ Öztürk ÉÊ)
56 Öztürk, pp.27-38.
57 DİE/ILO , Türkiye’de Çalışan Çocuklar 1999, Ankara, DİE, 2001. (PÈ
DİE/ILO ,2001 ÉÊ)
58 DİE/ILO,Ë 2001, p. 51.
59 DİE(1999), Çocuk İşgücü. http//www.die.gov.tr(PÈ DİE ,1999 ÉÊ)
54
55
18
ë(2…0)1)óCôg&!5 182 ò 5 ñÂ4J&Mùý¿D&/6-17 Y!ù
8
820 ò 4 ñÂ!c 116 ò 4 ñÂ/ý8
788 ò 5 ñÂc 70 ò 7 ñÂ
0ëóCôgGde/0ëFG¸t%&™5ù8 14.1·/ý8 8.9·ù8
!0ëFG!¸tõèMr¿D&/!
!c 67 ò 9 ñÂ/r!
957 ò 7 ñÂ
651 ò 2 ñÂ!c 114 ò 7 ñ0ëFGóC
ôgGde/0ëFG¸t%&™5! 7.0·ÆLr45 17.6·r
5ÆL 2 P‹!™4J&M
s¿D&/10-11 Y!sÆÇFG 12-14 Y!s40ë¸t%&
™« 5 /ôI 12-14 Y!sÆÇFG 15-17 Y!s4Z!™5 3~4 
h†ö‹&Mfg5!èÈ\]^ 7-14 Y>4! 8 K4Je/>
,@®0s 15 Y(445 14 Y)4J&f‚C$ÑeJ&DG[ŽØ
M>,s¿!™HIó&rdG[e®s!
ôg&ÝJ&fÑH&M
1
60
2
61
! " # $ % & ' (
) * + 3
62
60
61
62
DİE ,1999
DİE ,1999
DİE ,1999
19
0ëFGóC
! " # $ % & ' (
) * + 01 !c 163 ò 5 ñÂ5;<uv)FGde/478 ò 5 ñÂ52…0)FG
&Mʍ+G&HCH4f!jl!¢)DGó&/FG&‘5[e
2…0)%&:!o1/FGC‘5[e;<=Cׅ$Ñ+Gde/f!
Ýr!÷5CMFHF/ùý¿4DGó&/4:r4:
%&:!5ùýÏÑ2…0o!F/FGC:!5ù8;<uv
)F/ý82…0)%&ÝJ&M
;<uv„…%& $Ñ&®¿45/r@:o1 94 ò 2 ñÂ4PQ!¾z
[e™‡+,5‰£! 57.6·)øxG&MfgF/N5 35 ò 6 ñÂ/
Ÿ 16 ò 7 ñÂ/
S|& 17 ò 7 ñÂ4/‰£!™45btFG&M
f!™)FG&H9H4¢)DGó&/FG&‘5r„…%&
:! 79·o1/4Ÿ 9·/
S|&/N!ù4Zgg 5·4J&MFG
C‘4:r 52·o/4N 25·/
S|& 11·/Ÿ 10·!ùì
Ñe/[eNï401‘bG&M9cI:r 1 úo!5;<uv„…
%& ! 2/3 r&,x4J&M0‚æx,s5 6-9 Y/10-14 Y/15-17 Y
®p&/10-14 Yû‚EGde/r45[e®s!fØHI01ÝJ&M
4
!"#$%&'()#*+,-.()63
/ "0!12
! " # $ % & ' ( ) * +
, - . 5
63
!"#$%&'()#*+,-.()64
DİE ,1999
20
/ "0!3452
! " # $ % &' ( ) * + ,
- . / 45/
,c5Cl0HCpgqCIC!HM01œ¿D&Ý23!üü(2
z)!|pC&,xß@:o1‰£! 38·)øxGde/4Ý23!;<uv)|
p&,xß 19·/
Ý23ý~,xß! 15·4J&Mr5f!ù4J&/45 2
úÝÝׅ){%&,x/ì;Î)~,xß/3 úÝݛ®!ÆíC:!){
üg&,xß4J&M
66789,-.()65
!"
#$% &'
()*+
,.+
/
0*
*
1
02*0/
-)0
.+30,/
30
)1
0/1
0,*00-./
),0
11
332
0.1
0+./+
456789:;0+++<=(>?@A
BCD0222
m/Ê*HC/>,5Ê)þFGF> !zî5žC!HMÀÁ[g
q/ ! 30·5ÝÊ=CHIß
/m 23·ÝÊ!»èHIß
/9·
݊‡CÊ45CHIß/Ý2…0)FG23)|p&,xß/Ý23<>)´
C,xßC+G&M45œ=5èÈ]^!»5HHICfC+
G&MFHF/
)Êê%&‚!×Aå‘MxIgG&f
W/KÔ/]D/Z!x!» )&,x!»5må+GN%&f
wF1C&M[+G/fgݛ®!ÆíC:!){üg&,xß0HCpgqCI
C ãb%&fC+G&£Ig&M
Z!x! 0‘!º
64
65
DİE ,1999
DİE ,1999
21
1.7!ì
İzzet *+,'(-.45 0‘! 3 ÂÀÂ!7!ì5÷Ÿ>,50‘
4Je/3 úÝo!5š\~4J&M
ILO Æ_š]^B\¿ 1996-97 47 !Æ_]^¥cS 21,789 Â!Æ_
,!23W0$%&º )¸IHF,'([&/,Æ!7! 28·0‘/
24·›/21.6·r/10·š\~/7.4·ìÂ/9.2·Z!x!ìÑ+
G&66M
7!G5 0‘! 4  1 Â(74.Ü·)Ê/m 5  1 Â
(18.3·)Ê4J&M
1992 IPEC !±T#§«)æx,@/2{4 0‘!’“)¸I
H%&'( ILO !]ë!:2¾z¿[+G*Ñg,M1994 *Ñg, 
0ë$%&¥ÍS'([gq/!Nï401ù8
!75
64.3·Ê4J&f®H+,M>,óD‚4‚C/ŽF15óD‚4
‚G:Ê)FGC7!™ 32.22·èH+,M
2.23!‚ô
_!j
h2n!89:!jZ!23!;<’“5&2$Ñ+G&M23!;<’“[p
gq89:!j5yCÝJ&Mf!Ý5o1!ÙÚ4½&[4:¼
½[D_pIg&67M
3.5
-./B%&CD
3.5.1 EF
Ë Ž0‘²³
89:!—õ«!^ 1 4Ý 5/18 Y?+!%LG!‘)M
ßÊôgG
&Mf!Ý ß(çocuk)»5M•(Medeni Kanun)4•=ï=C»
FG!y‘(küçük)ș%&MKüçük »5ø)<=%& 18 Y?+!‘)ô
F/0•!y‘)Aå%&áâ5/f! 18 Y)sYFGde/18 Y?+!
y‘5y0‘/18 YP‹!‘5ø0‘ÑgG&68M
0•!45/y0‘!¯@®s$kFG/15 Y?+)
0‘/
Çocuk İşçiler, p. 81.
Çocuk İşçiler, p. 83.
68 Centel Takut , “Çocuklar ile Gençlerin İş Güvenligi”, istanbu, 1982(>‘?D/Akyüz,
p.531.[e/PÈ Takut, 1982 ÉÊ)
66
67
22
1518 Y?+)Ž0‘! 2 ®ÞFG&69M
ILO !^ 138 ­«)°±F,,x/
0‘™ëcÚ!¯@®s50•!Š»!ì¨dG:/¼½1 15 Y
C&70MP‹!fHIdp&y0‘!²³5s[&®4Je/µ
=Cá5!4lôgG&
0‘5oy²³gG&MY45
dp& 18 Y?+! !ݐ0‘ߍG0•q½GÝy0‘ß)/
ôI 15 Y?+!‘)Ý
0‘ß/15-18 Y?+!‘)ݎ0‘ß»)à
»%&f%&M
0²‰ 0ëõ»!²³
0²‰5/•–=Cã˜HI/\>,50HI\,%&ÚÛ°)û1%/H5
‡I%fG໑M•Z+G³L‚\$%&áâ!‰G4J&71Mf!
l[gq/0²‰50HI\,%&ÚÛ°)C1%,xlxIg&sq4J&M
f!\)³à»‘5/0‘)Z!0HI\,%&ÚÛ°HIAå%&,x/•
4lxIg,u)F/Ë´:໑fgI!\Ç+G&HH)Ê%&M
0²‰) 0!ã˜HID&/¯@®sPÈ! )0HÌG5CIC
fC&72MClCI/lxIg,sPÈ!y‘,c01f5Z[ôgG
&,x/5I01‚\,%&>ä°!J&ÚÛ°GKL&f54‚C,
x4J&MFHFCI/¯@®sPÈ!
0HôgG5pC!0G
&F,CIq/5I:0‘óCôg0•dp&Aå•)Š»ôgCpgqCI
C73M
Ž‘!0!²‰°)”&f$%&f!zâ!Ý=5/y‘)œ¬HI”
e/@£=/€=C67)õH%[CÚÛ°HI”&f4J&M
h = 0ë!œ¬5/18 Y?+! ;<=ŽF15]^=C˜4/@£
=/€=67)ÚÛôÌ/@£=/€=/ÙÚ=ŽF15¤¥=\:);%&/
]^)_p&—õ)õH%[Cׅ40HÌ&f4J&74M
0ë!œ¬) 0¿%&sY=Czâ5PÈ![lôg&{
ËZ!ׅÂ!;)p&[C:!4J&f
Ë
)HCeÇsHI0ÔÑ,e0HÌIg&f
Ë@£=Cø0Wø0EÇÑC@£=C67W\:%&pJ&W×Ë Ë
…40HÌIg&f
Takut 5!•K!ã˜HI 15 Y?+) 0‘xG&óC%f
4‚&>D!4KLG&M
70 Akyüz, p. 531
71 Takut, 1982(>‘?D/Akyüz, p.531 [e)
72 Akyüz, p. 532
73 Kenan Tunçomağ, ‘’Çalışma Hayatında Çocuk ve Genç İşçiler’’, İ.Ü.İ.Fak. Çalışma ve
Endüstri İlişkileri Araştırma Merkezinin Konferansları, 31 Kitap, İstanbul, 1982,
p.70.(PÈ Tunçomağ ÉÊ)
74 Akyüz, p. 532
69
23
ː0ræÔHCeÇf
ËÁ(0ôÌIg&f
ː0Ô0f[esJ+,Wæv/![CÆí°)+,
ôgCf
ËSWX0HÌIg&f
Ë89àÑÌG:ICf
C94J&75M
3.5.2 CD
A³
¯@®s
0•[gq/¯@®s5zâ= 15 Y4J&(0•^ 67 ^ 1 m)MFHF/
¡= 13 YP‹! 567W\:/ÊWì]^;)´CìdG50
1f4‚&(0•^ 67 ^ 2 m)M
áw•45@®0s$%&zâ5ÊôgGCMFHF/^ 58 ­«5
[e°±ôgG&!4/$FG 15 Y?+50HÌIgC76M
0•Š»!ì7745š†‡,•(UHK: Umumi Hıfzıhha Kanunu)!¯@®s
$%&^ 137 Š»ôg&Mf![gq 12 Y?+! 50HÌIgCFG
&78M
\]^)_p&L‚s! 50HÌIgC/>,50G&FG:]^)_
p&—õ).ÑgG5CICMf!,xsY=5/èÈ]^)_p&\)Æ*à
FCpgqCI/>,èÈ]^)ØÙôÌ,@
501f4‚CpgqCIC
79M
^ 222 ­èÈ]^•(İlk Öğretim Kanunu: İÖK)^ 59 [&/èÈ]^)_p&Ô
E4J&/èÈ]^p&f4‚C‘5/š=H5M!쨎F1
Akyüz, p. 532
Deniz İşlerinde Çalıştırılacak Asgari Yaş Haddinin Tespiti hakkında 58 Sayılı
Sözleşme(1936)
77 ^ 1475 ­0•^ 5 5PÈ!ìdGf!•–Š»ôgCf)¸FG
&{áw/r/23!}ø~ŽF1573!2ϐ0>,5{N/2…
0/^ 507 ­•^ 2 ôg, 3 Â01…s/18 YPÈ!Æ_/¦±”(kapıcı)/
&!Sè{/§¥½$401‘/ ŸYZ)%&‘MFiliz ANIK ‘’Çalışan
Çocuklarla İlgili Yasal Düzenlemeler’’(>‘?D/Akyüz, p.533.[e) M
78 Tunçomağ ; Centel T., “Türk İş Hukuku Açısından Çocuk ve Genç İşçi Haklarının
Avrupa Sosyal Şartı İle Korunması”, 1990, p.126.(>‘?D/PÈ Türk İş Hukuku É
Ê)
79 Orhan Tuna, “Sanayide Sayı ve Çocuksayinin Korunmasına Matuf Mevzuat”, 1943;
Takut 1982(>‘?D Akyüz, p.533.[e)
75
76
24
59![Cì4J&$ÑI0)Æí%&Z!x!¨s4FG0ŽF15û
FG0ôÌIgCMFHF/èÈ]^pG&f)-¸%&f4
‚&‘!0G5/0ØÔ4*Ñg&
!:<>)´&:
!%&(İÖK ^ 59 ^ 2 m)Mʍ‘!0Ô5/ØÔ÷FُC[
lxIg/ØÔ50ÔóCôg&(İK.^ 67 ^ 2 m)Mf!˜dG0•
èÈ]^•50•¯@®s) 15 YlxG&fHI!àh"FG&M
FHFCI/š†‡,•^ 173 4¯@®s 12 YlxIgG&f5/Z!
x!•–[e:®s4J&,x0•Š»ôgCìdG/ºrd
G5 15 Y?+! 0HÌIg&-.C+G&MFHF/^ 4306 ­•4èÈ]^
!\ 8 ̂‹HIg,,x/15 Y?+!
0HÌIg&f5•=Cã˜4
‚Cñ„C+,80M
0•^ 65 [+GlxIg,f!zâ5°±F,^ 138 ­ ILO «Š»
FG&/š†‡,•^ 173 [+GlxIg,@®s 12 Y4J&!5HCe®
1glôgG&&Mf!zâ: ILO «/>,^ 4306 ­ 8 K!\]^
$%&•0•Ç+,üôg&L‚4J& Akyuz 5KLG&81M
B.0ÚÛC\4!0s
0•[gq/16 Y?+! 50ÚÛC\)ôÌIgC(İK.^ 78 )M9
![Cׅ0ÚÛC\4J&H/H 16 YHI 18 Y! ,c9![C
0ÚÛC\401f4‚&HG5$iáâ4¸IHôgG&(İK.
^ 78 )Mf![Czâ!Æí°HI0H5ÚÛC\!áâ(Ağır ve Tehlikeli
İşler Tüzüüğü)Eôg,/ZgI!ׅG5¸FGCM@èL#s^ 9
•\¿(9.hukuk dairesi)50ÚÛC\
!áâ4¸IHôgGC
ì4:0ÚÛC\óCôg&f)¸IHFG&82M
0ÚÛC\5/9!0ë)$67);%&ÚÛ°!J&ׅ4Je/ׅ
04ÚÛ4J&f5/0‘[+G45C1Z!ì4010‘![
e/>,%ã=C˜[e¸IHôgG&83M
0ÚÛC\!áâ[&/16 Y?+!‘50ÚÛC\)ôÌIg&
f5C(^ 2 ^ 11 m)M¼!^ 1 m[&/áâÏ4¸IHôgG&ì4
16 YHI 18 Y!Ž‘50HÌIgCMFHF/ï>,5ì]^)%&Ê)
F/Z!®$%&ׅG&ÜF,‘$FG5/16 YP‹!Ž‘áâÏ!
^ 35-62 !'nôg,ׅ40HÌIg&f4‚&M
80
81
82
83
Akyüz, p. 533.
Akyüz, p. 533.
Akyüz, p.534.
Akyüz, p.534.
25
š†‡,•5 12 YHI 16 Y>4! 01f)Z½Gde/67);FÚÛ),
ׅ9![C:!4J&HG5/0•4¸ôg,zâsŠ1:!F
G& (UHK ^ 179 ^ 4 m)M0•[+Gflôg,0ÚÛC\!áâ5
0•Š»ôgC/>eö\•(Borçlar Kanunu)âôCŽ0‘Š»ôg
&Mš†‡,•5 16 Y?+!Ž‘0ÚÛ),0)ôÌIg&fG
0•):`aôg,/16 YHI 18 Y!
G5`aôgGCMf!˜
GC,°±F,^ 138 ­ ILO «[+G^ˆôg&fÆí4J&M
^ 138 ­«!^ 3 [gq/Ž‘!,u/67>,¤¥=Cã˜HIÚÛCì4
@®sFG 18 Y?+5xIgCMFHF/!a’>,5—ë):ú$5
¡=Czâ)»G 16 YP‹!Ž‘J&ì401f)/>eZgI!ì
,u/67>,¤¥=ˆ‰Aåôg&f/ZFGZ!ìG]^)_pG
& !:4xG&Mf![FG0•Š»!ìdG: 16 YH
I 18 Y! 5/0ÚÛC\!áâfg>4JHG‚,zâ)Š»%&¨
™01f4‚&M
C.©È>,5àÈ4!@®0s
0•^ 68 [gq/18 Y?+!‘©È>,5àÈ401f5Z[ôgG&M
…ˆ4!ׅ5o1©È!…r)(eE%f$kFG&MàÈ4!ׅ5Èà
¤/¥•N…/©Èà!ÈJ&)XW,X/*•§C9!Í()~M
0•^ 5 Š»!ì4©È>,5àÈ!0C,x/‰G!©È450
•^ 68 !zââFG&M
D.%
š†‡,•^ 176 [gq/Z!©à!*Ë[+G+S/\,+ÖS/W¥&-S
/¦T£/¦"/¾«4 18 Y?+! 01f5Z[4J&Mf!zâ[+
GlxIg,ׅ¨FGóCôg&:!KL5CM
!¤¥=\:);%&°±
!J&‰G!%5f!zâ™G5>&M
3.5.3 GHIJ
A. 90Ô
0•[gq/zâFG0Ô5@ 45 Ô4J&M
š†‡,•[gq 12-16 Y! 5hX@ 8 Ô01f4‚&(UHK ^ 173
26
^ 2 m)Mf!zâ50•Š»ôgCìdG0G& Š»ôg&M
>,f!zâ50•Š»ôg&ׅ401 15-16 Y!
:Š»ôg&Mfg5
UHK173 Ž‘!0AB)Aå%&,x!h =CABá54J&,x4J
&84M>, 16 YP‹!‰G! 0‘5Z!ׅ¨4lxIgG&90ÔF
,+G&M
0•^ 67 ^ 2 m[gq/ʍ‘!0Ô5ØÔ)AHCü4'`
ôg/ØÔ5 7.5 Ô!0Ô!>gCpgqCICMf!•Ê
)à»F,,x/18 Y?+!Ê(èÊ/ìÊ:~)‰
0Ô5Ê!ØÔ:xG 7.5 Ô4J&(Tunçomağ)M
!hX!
B. $Þ\
0•^ 35 f m[gq$Þ\!áâ(Fazla Çalışma Tüzüğ:FÇT)ð½G/15 Y
?+5$Þ\ôÌIgC(FÇT. m.4/a)M16 YP‹!Ž0‘$FG5•–!56
Ï4$Þ\ôÌ&f4‚&M
C. 8.
!•–45 !8.$%&º¿Czâ5lxIgGCMf!,x/ø
0‘Š»ôgG&h =Cz⠐0‘:Š»ôg&M
D. Á(085
Á(5/
ݐ0,u4j1: 20 ÔHIb 6 Ô>4!/@ 11 Ô!ß)ô%(İK.m
^ 65 ^ 1 m)M 0‘!,x!Á(Ô!æ>eØÑe!Ô50Ä[eá
âgpIgG&(İK.^ 65 ^ 2 m)M
š†‡,•5 20 ÔP!ׅ)Á(0FG&/Á(0!ØÑe0ô
G5¸FGCM
0•^ 69 [gq/NïdG 18 Y?+!ù80‘JI/&!ý
8!Á(0)Z[FG&M
0•Š»ôgCì$FG5š†‡,•^ 174 Š»ôg&Mf!zâ[
gq/12-16 Y! !Á(05Z[ôgG&M0•š†‡,•)™ÑÌGe©%
Engin Murat,’’ Gençlerin İŞ Güvenliği’’, Çimento İşveren Der., 1994, p. 9(PÈ Murat
ÉÊ); Türk İş Hukuku, p. 156(>‘?D/Akyüz, p.536.[e)
85 ÀÁ45 gece dinlenmesi(Á(8.)DHgG&/Ï0HIÁ(0!Z[
GKLIgG&>‘!#Ã[e/Y45ÝÁ(0ßÊF,M
84
27
& 16-18 Y!Ž0‘!Á(05xIg&-.:%&86M
E. 8/M!X/8X
^ 394 ­8$%&•(Hafta Tatil Hakkındaki Kanun)!^ 1 0•^ 41 ð
½G 6 X010‘@® 1 X8X´Ig&M8$FG 0‘ƒ!º¿
Czâ5lxIgGCMø0‘![
Czâ„+G&MFHF/
0‘:8$FG5‹Ê![
f!zâ[+Gõ1)¦&,x5/ʍ
16 Y?+! 0‘Z!!8X8>CpgqCICMClCI/]^)_p
G&
0‘+G!Y™!<=4!825/Ê*1Xׅ¨4!Z!!
8XCe™ÑC‚øehHI4J&M
F. mÎ789
0•^ 49 ^ 2 m[&/18 Y?+! 0‘´Ig&L‚mÎ7895
18 XPÈC&f5CMFHF/ Y™!<=4õ1)¦&,x589)õ»
%&‚Ê!894J&ÆíJ&:HHÑI/0•45Ó»‘fg)§
K=ôÌ&[Czâ5C87MÆ_ì]^•(Çıraklık ve Meslaki Eğitim Kanunu)
4Ž0‘!Î789!—õ5lxIgG&ö\•(Borçlar Kanunu)JG5>&
0‘5f![Czâ5lxIgGCMf!,xö\•Ç+G01Ž0‘
5mÎ789WZ!x!89—õ)*à4‚CM1982 •[gq/8250‘
!—õ4J&MÎ7!8WX89Î789!—õ
5•[elxIgG&M
•5f!zâÎ789—)ÙڗFGx,88MP‹!fHIö\•4: Ž
0‘!mÎ789Z!x!89!—õ$%&zâlxIg&fÆíô
gG&
G.Ë Ž0‘!673(
Ž0‘!673(*Ñg&f55I!£4J+,ì1Ý=J
&/5øE!673(5ì-)Ç1\D%&[C/Ž0‘!ø0E)Ê
ÈJ1úä:J&M
0•^ 80 [&/
Ý13-18 Y>4! 5HC&ׅ1Q/ׅ!°±W
[e¢£Z!ׅ6Ig&H)7ºD4J‚IH%&f/>, 18 Y>4
5yC1: 6 8ª 1 ¼½ü¶49a!ÂÃ)_p&\J&Mß
86
87
88
Takut, 1982.(>‘?D/Akyüz,p.537.[e)
Takut, 1982, p.174. .(>‘?D/Akyüz,p.538.[e)
Murat, 1994. .(>‘?D/Akyüz,p.538.[e)
28
0•!^ 79 [gq/0ÚÛC\4010‘×…)æx&‚Hׅ
)Õ%&‚Z!P!ׅŠFG&7ºD)ü{FCpgqCICM
fgI!zâ50•Š»%&Ž0‘G:JG5>&M
1983 8 ª 16 X°±F, ILO «5673(0WÚÛ),04
21 Y>4*Ñg&flxIgG&M[+G/0ÚÛ),ׅ$%&áâ
4 18 YlxIg,KL)f!«™G5>&[/0%&fÆí4J&M
3.5.4 KLEF
!
0‘!íCh)øx&!jo1ãb%&á
N¨4Æ
_FG01
!ãb4J&M§š¶]^!h4J&Æ_]^5!0ë)btô
Ì/hà45vð!äëð½,ì401f)»HC:!FG&89M
ÍX!Æ_•(Çıraklık Kanunu)5 1977 6 ª 20 X¬ôg,M^ 2089 ­•ÝÆ_
ìÂ7à•ß;!f!•–52:!=Cü4ì]^$ÑIÌ&0‚5C
1/KFG!;)x,!ó4J+,MfgFGÆ_/ìÂ/7à5¿ðl
ôg/1H!Ùڗ´,Ig,M
FHF/ŵ5f!•–4E<ôgG,-.5:,IôgCH+,,x/1986 ^ 3308 ­ÝÆ_ì]^•(Çıraklık ve Mesleki Eğitim Kanunu:ÇMEK)ßEôg,M
^ 3308 ­•5/ì]^!ÏÐ)ef%&,x^ 2089 ­•5HCe=C+,Ö
µC+,M^ 2089 ­•Æ_/ìÂ/7à)AB®p&ü4ì]^!ÏÐ)ef
F[>óIg,!F/^ 3308 ­•5ì]^)[eã˜HIï/Æ_/ì
Â/7àAB)®p&Žp4C1/N¨4!ì]^)Kt,Mf![
FG/f!•5/á
N¨4*Ñg&fñòôg&Æ_ìÂ]^/š=Cì
]^Ê4ÌIg&£Î]^)¿ð!:!FGlF,M
^ 3308 ­•!^ 3 ­^ 1 5Æ_ìÂ]^)^ 2 5N¨4!ì]^G>
xIg,MŒ5§š¶]^/:hà5š]^!5?ü&f! 2 PÞ!]^!°±
=Cã˜HIZgg¿ð!ì4*Ñg&fñòôg,MÆ_ìÂ]^5^ 507
­•Š»ôg&ì¨4*Ñg&(ÇMEK ^ 13 )/N¨4!ì]^5 50 ÂP‹!
0‘01N¨4dfCÑg&M
50 ÂP‹!0‘01N¨4/Ó»‘50G&0‘!j[ehl!™4ì
èÊ!,Æ@Ÿ)%&\J&M50 Â?+!0‘01¨s45Æí4J
gqf!•–!zâsŠGì]^)ôÌ&f4‚&(ÇMEK ^ 23 )M
Erkan Gülsevin, İş Hukuku ile Sosyal Sigorta Hukuku Açısından Çırakların
Hukusal Durumları, 1976.(>‘?D/Akyüz, p.540.[e)
89
29
•–4Æ_ƒ!]^ìèÊ!,ƃ!]^5¿ð!ál0ôlxIgG&
(ÇMEK ^ 12 ^ 1 m, ^ 20 )M
Æ_ì]^•5/^ 507 ­÷Ÿá
2•(507sayılı Esnaf ve Küçük
Sanatkarlar Kanunu)/^ 5590 ­•[eghôg,WXN]ÚWXA¶¬Ìs]Ú
•(Ticaret Borsalar Birliği Kanunu)[eghôg,ì™!h~4J&ì¨Wš=
!ì¨)4&(^ 2 )M
f![FGÆ_]^5^ 507 ­•!÷Ÿá
2k%ì¨)sYFG
£IgG&MFHFf![Cì¨5Æ_)Ó»%&\5ÌIgGCMf
![Cì¨5 18 Y?+!‘)0HÌ,pgqf!•!zâsŠGÆ_]«BÑô
g&f•!zâsŠ1fMxIg&M
f!•–5/Æ_]^/£Î]^!gH)*ì¨5|®OWܯ),/
ìWV¾!]àG]^)_p,‘/%CÑcÝ7à]^ß)_p,‘&f
\×pIgG&M
3.5.5 KLCD
A. ¯@®s
ÇMEK [gq/f!•–JG5>&ì¨4Æ_C&,x5 14 YP‹ 19 Y?+
4CpgqCIC(^ 10 a m)Mf!•–!^ 10 b m[gq/Æ_)æx&,x
5yC1:èÈ]^)ØÙFCpgqCICMèÈ]^)ØÙF,‘5J&ìƒ
!qaAFGÆ_C&>4Æ_C^,FG]^)_p&f4‚&(ÇMEK ^ 9
)M
ö\•(Borçlar Kanunu)™G5>&Æ_!@®¯s5š†‡,•^ 173 [e
12 Y4J&MFHF/12 Y!Ԙ4 8 K!\]^E)ØÙFGC,xÆ_]^
)æx&,x5ű 14 YP‹4CpgqCICM
B. 0ÚÛ),0
Æ_ì]^•[gq/0ÚÛ),0G5$kú$!De)D>
ÄE[+GlxIg&M]^Ä5f!P!ì4Æ_FG0‚,‘/ì
[+G5Æ_ræs) 14 YŽF15 15 YFG&M
ö\•5Æ_0ÚÛ),0401f$%&zâ5¸ôgGCM
š†‡,•4 12-16 Y!
!0Z[ôgG&/67;!J&ÚÛCׅ5Ž
0‘¼½[Æ_:Š»%&f4‚&90MClCIš†‡,•!0s$
90
Murat, p. 5. (>‘?D/Akyüz,p.540.[e)
30
%&^ 173 45ݐ0‘Æ_ß=FàÑgGde/>,@!5
0‘Æ_!¿5C1/
Ý ß>xIgG&HI4J&M
0•^ 78 5 16 Y?+! 0ÚÛ),0401f54‚C¸
FG&,x/zâFGö\•™G5>& 16 Y?+! 0ÚÛ),
054‚CM>,0ÚÛ),0!áâ5 16 YP‹! ZgI!0)%
&,xìÊ)ØÙFZ!®!ܯ)|®Ï¦%&fMxIgG&,x/
ö\•™G5>& 16-18 Y! fgI!0)Æ_FG*f:4‚CMC
lCIf!z Ê)ØÙF,,)—˜FG&,xÆ_5f!zâ™G5
>IC,x4J&M>, 16-18 Y! Æ_FG0ÚÛ),0401f
5 !—õ«!›ðCmó%&f4J&91M
3.5.6 KLIJ
A. 0Ô$ސ0
^ 3308 ­•40Ô$%&zâ5gpIgGC/Æ_]^áâ(Çıraklık
Eğitimi Yönetmeliği)5Æ_ì¨!0Ԅ+G01f)¸FG&(^ 24 ^
2 m)M>,0•^ 61 /67 š†‡,•^ 173 ^ 3 m5Æ_:Š»ôg&Mf
g[e/^ 3308 ­•™G5>& 13-15 Y!Æ_5hX 7.5 Ô/15-16 Y!Æ_5
@0 8 Ô01f4‚/16 YP‹!Æ_50Ô)0X4+,0ôŽp0
1f4‚&Mö\•™G5>&Æ_$%&zâ5C/5Iš†‡,•^ 173
^ 2 m)™G5xIg&Mf!zâ[gq 16 Y?+!Æ_5hX@0 8 Ô/16
YP‹5hX!90Ô01f4‚&M
¼½[0•!$ސ0áâ5Æ_:™G5xIg/Æ_ì]^•ù&
15 Y?+!Æ_$ސ0)ôÌ&f54‚CMö\•ù& 16 Y?+!Æ_5š
†‡,•^ 173 ^ 2 m[ehX@0 8 Ô01f4‚&M16 YP‹!Æ_5ì
¨!$ސ0áâù&M
B. 8.
Æ_5ø0‘¼½8.$%&zâ„(İK ^ 64 , BK ^ 334 ^ 1 m)M
!•–
0‘WÆ_!,x!º¿C8.$%&zâlxIgGC,x
4J&92M
C. Á(89
91
92
Akyüz, p. 542.
Akyüz, p. 543.
31
Æ_ì]^•[gq/Æ_!]^dG0•^ 69 Š»ôg&(ÇMEK ^
12 ^ 5 m)Mfg[&Nï4 18 Y?+!ù8‰G!ý°5Á(0ôÌIg
CMf!zâ[e/Nï4Æ_FG01 18 Y?+! 5Á(0ôÌIgC
M
Æ_ì]^•Š»ôg&NïP!섅%&Æ_5š†‡,
•^ 174 Š»ôg&Mf!zâ[gq 16 Y?+! 5Á(0ôÌIgCM
ö\•Š»ôg&Æ_5zâFGÁ(0ôÌIgCM
D. 89Î789
Æ_ì]^•[gqÆ_C^,Æ_/>,…s4ì]^)_p&,Æ5/…
s[eF8ó!ªÎ789)´Ig&M>,8™CœxIggqÊ
0!ÊGH!: 1 8ª>4û789)´Ig&(^ 26 )M
ö\•Š»ôg&Æ_5zâ=XHX/¡=Z!x!X)8X%&—õJ&
(ö\•^ 330 ^ 3 m)MFHF/f!895û74J&Mö\•4Æ_!Î789
$%&ál5lxIgGC,x/f![C—õ)õ»%&f54‚CM
Emine 5f![Ca’F/Æ_ŽF15‰G!
0‘89:!—õ˜!
^ 32 ð½,Î789´Ig&L‚4J&KLG&93M
E. Æ_!67ÂÃ
Æ_ì]^•[gq/Æ_!£4W67’ý5„…%&ì4ÆíC&4)*
!Š‡4CpgqCIC(^ 10 c m)Mf!,x/Æ_]^áâ5Æ_C^,Æ
_Š‡C9a!ÂÃ)_p7ºD)ÐE%&f)MxG&M
Æ_E!67ÂÍG!zâ5abãbFC/ 1983 8 ª 16 X
°±F,^ 77 ­ ILO «5Æ_Ž0‘!¿)gp/N%&‰G
!
¯™,e67ÂÃD)¦&f/>,f!ÂÃDFICôg&f)M
xG&(^ 233 )M
ö\•)Š»%&Æ_!67ÂÃ$%&zâ5abãbFC^ 77 ­«f!¨
™:Š»4‚&94M
3.5.7 KLMNEF
Æ_ì]^•[gq/Æ_C^,N¨4ì]^)_p&,Æ5Æ_J«)-ç
93
94
Akyüz, p. 544.
Akyüz, p. 545.
32
f[e/^ 506 ­ÙÚAە!0K;Wì-!AÛ)Š»%&fC&MAÛ
Á50•^ 33 [esð½,@®L! 50·P‹Ë´ñÂMNôg,ÙO
4^Ñg&Ä^ 25 ^ 4 mÅMÙÚAB•^ 3 ^ 2 m[gqºl!•–4Z!°±)
¸ôgG&Æ_G-/?/PQAÛ5Š»ôg/f!,xÆ_ì]
^•Š»%&Æ_50›ðCAÛ!Š»4J+,M
ö\•)Š»%&Æ_0K;AÛ)Š»ôg&H9H5•–2!<D®Hg&
fØ4J&MAkyuz 5ö\•ù&Æ_ÙÚAB!õ1)¦IgCf5/•
^ 60 4¸ôg,‰MÙÚAB!—õ)ÎF/Ë´5f!AB)»Å%&,x!
IJ)R½)Sø%&zâóFG&Mf!,xË´5ö\•ù&Æ_
:ÙÚAB!—õ)*à4‚&,x!`a%&ÆíJ&95KLG&M
3.5.8 OGHKLEFPQ
P‹![C Ž0‘!0AB$%&zâ)ÊG%&,x!º¿Cú$5ã
bFC/h =C0ABÊGxIgG&MfgI!ú$5/0ċÅ!
0Ê(ú$/T,Ä/]^Ä/„Ä/ÙÚAÛ]Ú4J&MFHF/fgI!$kú$
5iC1‹œ*‚UGC96M>, Emine 5fgF/0Ê(Ë!j‹
çFG&fW/á
C…s!j!oôC9:Ê(£K!‹aV+G&,x/
[ei!¬g,Ê(£K]^ôg,0Ê(Ë[eÆí4J&KLG&97M
95
96
97
Akyüz, p. 546.
Akyüz, p. 546.
Akyüz, p. 546.
33
4
4.1
RST'
ŵ01 0‘Ú+G¶)«1f4/^ 2 ­4¬e‹H, !01œWZ
!’“)/a’WIF™ÑÌ&f4‚&M>,ZgI!-.[e
)Aå%L‚
•–5.,FG/ŵúäFG&H9H)»%&M
4.2
RS4U4UVWXCYRSZ[
Ankara ! ÖSTİM J&N©401 2 Â! 0‘)'(äF,Mg:
18 Y?+! óCôg&0‘4J&M5I!èlà•G5/¼N©Ü
e™)“ÜÂ!XY[&:!4J&M'(E5g: 2005 7 ª 7 X¼N
©!N¨)Zg/1 !ó!24J&M
4.3
RSXC
໑hÚ!:/'(ä‘! /[‘/\Y‘4J&ÜÂ42)*+,M>,
'(Ï0)]%&f5໑!^ý[e4‚CH+,M[+G/2Ï05[‘!
Ê[&:!4J&M
4.3.1 Engin(\]^)_
'(Ô'({
'(Ô5é!É4’“)DÌG:If)x« 1 ÔMÉ5'(ä‘
! Engin ໑/[‘/[‘ä‘!\Y;C+,ÜÂ! 4 ;MÜÂ໑5„
_$kJe/f!'(!ˆ})_pügG:I,M
䑱TT$S{
_éú`aeN¨401 17 YMŞentepe ©b‘4èÈ]^ØÙ@/NèÊ 2 +,/Q1Ce0‚æx&M23}ø50G&b
/c! 3 ÂM
f!N¨40‚æx&>4 3 !…s40,eÓôg,@/aN¨Ò Engin !
7Üe™4J+,fHI/N¨ÒÓ»)fx,MEngin ›¢5φ4ûC°
4M
ׅÏ00Ô{
ú`!deW/{4ôM5fG!2gC9)%&ìÂCe,£G
&MªHXHIGHX>4 45 Ô0G&M>,hÆ_]^¥cS4$
kF,ﮁ!Ø)_pG&M
34
Engin 501f5FH>‘!±ÏF/
ÝF4%Mab!N¨401fG:+çFG>%MClCI/Í>4
3 !x!¨s40G>F,/Í>40G‚,fØ5ׅ:ìŽ+,
F/໑:Â45CH+,Mh,hR0G:/%ÉiôgGF>+,
4%MÍ!Ù0ô57‡FG:I+GG:jkFG>%Mß
l,M
N¨Ò: Engin 50‚‘HÏF/
Ý55FXEF/m+,f)n_p[x&8ŽM0‚‘ŽHIÍ@
E<FG&[Mß
l,M
4.3.2 Paşa (16 ^)_
'(Ô'({
ÉׅÏ0!»4« 1 ÔoMÉ5'(ä‘! Paşa/໑/[‘/\Y;
!ÜÂ/Engin !໑!z 5 ;MPaşa !໑ Engin !໑Üe™4J+,f
HI'(!ˆ})_pügG,Ž,M
䑱TT$S
píœN¨401 16 YMŞentepe ©b‘MPaşa !235 1989 Ankara HIq
6 Ԛg, Çörüm HIEG‚,M23}ø5 6 Â
_!S+8M0ù5-r
FG&/c),x!
_:0G&M7!5Êþ/abQ&>
40žFG&MPaşa 5Ê 3 ,>4+,;<=Cœ4þ)F/Z!
@ 3 ¨4sW1Ž:!÷e)FG,M™Ô5×üg)›®4*/p:{tF
G¨)öð%&,u4/b 7 ÔHI(! 9 Ô>4 14 Ôu&0)8XCF
4FG,MZ!@/2 ûì4HÊ:+GCH+,MabpíœN¨40‚
æxG 1 C&M
ׅÏ00Ô{
ׅÏ05þC‡Ã»úû)à+,4ôMªHHIvH! 6 XEF/ª
200 %§)w4&MÓ»Ò[gq559E%&Ñp45C1/Ôx
ׅ)8ódGC1C+,fØ>,0‚EG1&’ý4J&MyZ![C’ý
pqeÓôg&/Ó»Ò!œe[eab:0G&M
Ê5*‚,H+,H±ÏF/
Ý*‚,H+,pg9/*1f54‚CH+,M0HCpgqCICH+,[Mß
l,M
35
>,/¨4!s÷e59W+Gæx,!H±ÏF/Paşa 5
ÝÜe™!s÷e)FGGZ!ÂHI@è59Cz X)×üg
,e/Zg)æŽe/÷+,e%&H]G:I+,ŽMZ!@5×üg:
›®4W+G/ X)p{̨)öðFG,[Mb 7 ÔHI(! 9 Ô>
48XCF40G,ŽM
ß
l,M
໑ Paşa !0‚çeG«1/
ÝPaşa 5@è!fØ5‚cG,p9/@5FXׅ&f5>g
4%[M7ÁØÑ+,fØC&|+agG/7Á{ü&>,|+
}&Mm55)2>4~e)FG>%M‚c€)¢×pG
FHIM01+Gf50‚‘4J&Žp½€ŽxC4%M&ZF,)
:+GCM
ß
l,M
4.4
RS`abc
]^ÖU)ó&/Engin 5èÈ]^)ØÙF/7,ã5NʍÑÌG:
IC9/7!]^$%&œeJ&/Paşa 5Ê 3 ,P/;<=Cœ4þ
F 10 Y!fØHI0‚æxG&Mfg57!]^$%&ܯW$ô!®ô$k
FG&MDuyar Özener 0‘!°±¢£=ø0)'L,'(J&MZ!
47!]^ÖU$%&±Ï…m!-.J&/01 ! 74.7·!75@Ø
Ê4J&98M>, DİE ILO !]ë!:*+, 0ë¥ÍS994
5/!Nï401ù8
!c 64.3·!7Ê4J&f®H+
,M>,¼½¥ÍS4 32.2·!75óD‚4‚CH/Êþ4J&
-.EG&MP‹!-.ÆLG:/Paşa 01‚CíîC+G&!7
!]^ÖU[&:!Ž£Ig&M
01œG/6‘:sY=Cœ52!;<=C…‚4J&MFHF/Z!°±
5¢Je/Engin 57PQF,f[+G/23!üü‡e/5›¢:0
‚æxCpgqCICH+,!F/Paşa 57ãbFG&:HHÑI/0
ž4J&,x2z!üü)|p&Ý=4 10 YHI0‚æxCpgqCICH+,M
>,/5I!E!×àW0‚àHIóG/Engin 523!üü)|p&,x01,x
P:/J&ì)ï=ϦFG/Z!®4uƒ%&,x0G&Mh
à Paşa 5Zg>4¨40‚/ab:ï=Z!®)!x[<55DIgC
fHI/23!üü)|p&,x/ŽF152301f)ý~,x01:!
£Ig&M2 Â: 1999 ! DİE ! 0ë$%&¾z!4/ 01œ!
98
99
Çocuk İşçiler, p. 80
DİE, 1997.
36
3 úÝ 4 úÝ{J%& 0‘!„”=C¡4J&£Ig&100M
•=Aå$FG5/Engin !0Ô 45 ÔôgG&f/>, Paşa $FG:/0X 6 X4J&fC90•)+,FG&#Ã4‚&MFH
F/Paşa G5ab!ì1>45¨4s÷e) 10 YHIæx,f
HI/
0‘)”&L‚›ðC•–>1úäF‚gGCf#Ã
4‚&M™Ô!0Xj5 7 X/)FG8XCaÅ5 !œ¬
ÈF:!4Je/Z![C®>4/Ë´!Ê£K*‚UGC…
Å!ag4J&M
4.5
RSdef
Í=!'(!óĘ5'(ä‘$%&…Q'()*&úÚC1/è24È{!
…†jepC>>'()*fC+GF>+,M>,ä‘)Ó»FG&à»
‘ɸtF,,x/24!3l5ä‘!Yô5Ü:!CIâ&)¦CH
+,‡¤%&M'(䑅Qڏ&úړGCH+,œ!Œ5/18 Y
?+!
)0HÌG&…s!o19f![C'(!úÚ)_püg&’“
CfJHIg&£Ig&M>‘5ˆ:ÜÂN©ª4…s)}&
Âð)XYFG:I,,x/Í=![C'(4‚,/…ÒfgI!'()
‰"%&œ5
!0HÌàÏÐJ&>ä°è,xŽ‡_%&f4‚&M
›ðCóĘ5nHIg&MFHF/ŵ01
0‘22F'(4‚,
˜4Y'(5ŠÂ=4LIg,'(45J&/ì<Á:!4J&f
4‚&M
100
DİE, 1999.
37
5
dp& 0‘0HCpgqCICœ5C&Ýmåߎp45CM
r!úûO[&ƒ!‘5!¢£¥¤¥©ª)\]ôÌ/23=/
ÙÚ=Ce§r!ÂðmðÓg1ŽMf!,x/!0ë5
‹€’ýCežõ>%>%è1C&fCe/23!2z)|p&,x
5
0‚5½x&fC+,M
! 0‘0HCpgqCICš›!œ5PÈ! 4 ˜>x&
f4‚&M
>/r4J&f4J&Mr4J&dp& 0‘j5r
)Ò%&23;u!40Hôg&™ˆ‰FGèfZ!¸IHCœ
4J&M
]^$FG5/7!]^ÖU !"#‚1$k%&f¸IHô
gGde/>,Ê=)ôC89:,c!oô:pÝFCpgqCICM67
ƒ]^$%&ܯ)´&f/>,må2nèÈ]^í%&]^!®|)[e
564*fÆíôg&M
›ðC•–!Š»)Ê%&L‚0ÊGË!‹ç/ZFG/•–Š»ôgCá
…‘jof:‚Cíî4J&M0ÊGË!yøWÂ~!ŒCÐt/>,[
eŒ1 )Aå%&f!4‚&•`aÆí4J&M
@@!ÙÚ 0‘)0Ìâ&)¦C;<’“4J&f4J&M
dp& 0ÏÐ5 ILO !µ±T£p:pÝôgæx,
&MFHF/P‹![C›ðCínìó™+G 0‘5ãbFpG&M
Í=*+,Š¿'(5qa‹çHI[eÁ1üe1Ž24‚CH+,MFHF/Z
g5ŵ01
0‘2F5I!)«1f4‚/>,ŵ01a¨)D&f
4‚,fC94/Ï05yCCI:[‘+G5<J&:!C+,£
&M
êëìó™+,f!ÏÐef%&5>Ž>ŽÔHH&5/yC1:
œ¬HIeâôg&f/>,yF4:Ç1f!ÏÐØ[Ž)f4‚&[
/Ë´µú$[e]ëFG1f)+G&M
38
C¨Ë©ªa{#&§«2HIM2ƒ¬
/ó%D­/2001M
Ayşe Karadumantaş, ‘’İç Göçün Çocuk İstihdamına Etkisi’’, Türkiye’de Çalışan
Çocuklar Semineri 29-31 mayıs 2001, DİE/ILO, DİE Yay.,No.2534, Ankara, 2002,
pp.413-433.
Betül Altıntaş, Mendile, Simite, Boyaya, Çöpe… Ankara sokaklarında Çalışan Çocuklar,
İletişim Yay., Ankara, 2003.
Tuncel Bultay, Türkiye’de Çalışan Çocuklar, DİE/ILO, DİE Yay., No. 1840, Ankara,
1995.
Çiğdem Kağıtçıbaşı,‘’Türkiye’de Değişen Aile ve Çocuğun Değeri’’, Toplumsal Tarihte
Çocuk: Sempozyum 23-24 Nisan 1993, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 1994,
p.31-38
Emine Akyüz, Çocuğun Haklarının ve Güvenliğinin Korunması: Ulusal ve uluslararası
Hukukta, Milli Eğitim Basımevi, Ankara, 2000.
M. Gülmez , Tanzimat’tan sonra işçi örgütlenmesi ve çalışma koşulları(1839-1919).
Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, 3, 1985.
İzzet Duyar, Barış Özener, Çocuk İşçiler Çarpık Gelişen Bedenler, Ütopya Yayınevi,
Aakara, 2003.
DİE, Çocuk İşgücü 1994, Ankara, DİE Yay. No.1997, 1997.
DİE/ILO, Türkiye’de Çalışan Çocuklar 1999, Ankara, 2001.
Ruşen. Keleş, Kentleşme Politikası, İmge Kitabevi Yayınları, Ankara,1997.
Donald Quataert, “The Workers of Salonica, 1850-1912”, in Workers and the working
class in the Ottoman empire and the Turkish Republic 1839-1950, D. Quataert, E.J.
Zürcher , ed. Tauris academic studies, London, 1995
39